مقدمه

بسیاری از افرادی که شکایتی را در دادگاه مطرح می‌کنند، در مراحل بعدی ممکن است تصمیم به انصراف از شکایت بگیرند. این تصمیم می‌تواند به دلایل شخصی، خانوادگی، رضایت، توافق با طرف مقابل یا حتی پشیمانی از طرح دعوا باشد. اما پرسش مهم این است که:

آیا امکان انصراف از شکایت در همه پرونده‌ها وجود دارد؟ چگونه و در چه مرحله‌ای می‌توان شکایت را پس گرفت؟ آیا انصراف از شکایت باعث مختومه شدن پرونده می‌شود؟

در این مقاله، به‌صورت کامل با نحوه پس گرفتن شکایت در دعاوی حقوقی و کیفری آشنا می‌شویم، تفاوت میان این دو نوع شکایت را توضیح می‌دهیم و به مهم‌ترین نکات قانونی در این زمینه می‌پردازیم.

تفاوت شکایت کیفری و شکایت حقوقی در امکان انصراف

در نظام قضایی ایران، شکایات به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

1. شکایت کیفری: مربوط به جرایم و تخلفات که جنبه عمومی دارد (مانند سرقت، ضرب و جرح، توهین، خیانت در امانت و غیره). در این نوع شکایت، دادستان به‌عنوان نماینده جامعه نیز ورود می‌کند.

2. شکایت حقوقی: مربوط به اختلافات مالی و مدنی مانند مطالبه وجه، تخلیه ملک، مطالبه مهریه، فسخ قرارداد و موارد مشابه.

نکته بسیار مهم این است که انصراف از شکایت کیفری همیشه باعث بسته شدن پرونده نمی‌شود، در حالی که در پرونده‌های حقوقی، انصراف خواهان به‌طور مستقیم روی ختم پرونده تأثیر دارد.

انصراف از شکایت در دعاوی حقوقی

در دعاوی حقوقی، طرفی که شکایت (دادخواست) را مطرح کرده، خواهان نامیده می‌شود. خواهان هر زمان که اراده کند، می‌تواند از ادامه دعوا انصراف دهد. این اقدام به‌صورت رسمی در قالب استرداد دادخواست یا اعراض از دعوی انجام می‌شود.

مراحل انصراف از دعوای حقوقی:

• اگر هنوز دادخواست به خوانده ابلاغ نشده، خواهان می‌تواند با ارائه درخواست کتبی به دفتر دادگاه، دادخواست را مسترد کند. در این حالت، پرونده مختومه می‌شود و هزینه دادرسی برنمی‌گردد.

• اگر دادخواست به خوانده ابلاغ شده باشد، انصراف خواهان به معنای صرف‌نظر از دعوی است و نیازمند رضایت خوانده نیست. اما ممکن است طرف مقابل درخواست صدور حکم بر بی‌حقی خواهان را مطرح کند.

• اگر در میانه رسیدگی یا در جلسه دادگاه، خواهان اعلام کند که دعوی را پس می‌گیرد، قاضی می‌تواند قرار رد دعوی یا سقوط دعوی صادر کند.

• انصراف از دعوی حقوقی در مرحله تجدیدنظر نیز ممکن است، ولی اثر آن به نظر دادگاه بستگی دارد.

انصراف از شکایت در دعاوی کیفری

در شکایات کیفری، چون جرم جنبه عمومی دارد، امکان انصراف مطلق شاکی وجود ندارد. با این حال، قانون در برخی موارد به گذشت شاکی به عنوان عامل تأثیرگذار در توقف یا کاهش مجازات توجه دارد.

حالت‌های مختلف انصراف از شکایت کیفری:

1. جرایم قابل گذشت: در این دسته از جرایم، کل فرآیند دادرسی وابسته به شکایت و رضایت شاکی خصوصی است. بنابراین، اگر شاکی در هر مرحله‌ای رضایت بدهد یا انصراف دهد، پرونده بسته می‌شود. نمونه‌هایی از این جرایم عبارتند از:

   • توهین

   • ضرب و جرح ساده

   • فحاشی

   • تهدید

   • تخریب اموال جزئی

   در این موارد، شاکی می‌تواند با حضور در دادسرا یا دادگاه و تنظیم رضایت‌نامه رسمی، از شکایت خود منصرف شود و قاضی قرار موقوفی تعقیب صادر می‌کند.

2. جرایم غیرقابل گذشت: در این موارد، حتی اگر شاکی از شکایت خود منصرف شود یا رضایت دهد، پرونده ادامه پیدا می‌کند. چرا که دادستان نماینده جامعه است و تعقیب جرم به صورت عمومی انجام می‌شود. نمونه‌هایی از این جرایم:

   • قتل

   • سرقت مسلحانه

   • تجاوز

   • اختلاس

   • جرایم علیه امنیت

   در این جرایم، رضایت شاکی می‌تواند در تخفیف مجازات مؤثر باشد اما اصل دادرسی متوقف نمی‌شود.

3. جرایم قابل گذشت در کنار جنبه عمومی: برخی از جرایم هم‌زمان هم جنبه خصوصی دارند و هم جنبه عمومی. در این صورت، گذشت شاکی فقط بخشی از پرونده را منتفی می‌کند و ادامه رسیدگی با دادستان خواهد بود.

نحوه انصراف عملی از شکایت

برای انصراف از شکایت، بسته به نوع دعوی (حقوقی یا کیفری) باید مراحل مشخصی را طی کرد. در هر صورت، انصراف باید به‌صورت رسمی و کتبی در سیستم قضایی ثبت شود.

روش‌های انصراف در عمل:

• تنظیم لایحه انصراف: شاکی یا خواهان می‌تواند با مراجعه به دفتر خدمات الکترونیک قضایی، یک لایحه کتبی تنظیم و ارسال کند که در آن به صراحت انصراف خود را اعلام کرده باشد.

• حضور در جلسه دادگاه: در حین رسیدگی، شاکی یا خواهان می‌تواند شفاهی در صورت‌جلسه اعلام کند که از شکایت یا دعوی منصرف شده است.

• ارائه رضایت‌نامه رسمی: در شکایت کیفری، شاکی می‌تواند با تنظیم یک رضایت‌نامه رسمی در دفترخانه اسناد رسمی یا در واحد دادیاری یا شعبه رسیدگی‌کننده، از شکایت خود صرف‌نظر کند.

• درخواست استرداد دادخواست: در دعاوی حقوقی، مخصوصاً اگر هنوز رسیدگی شروع نشده باشد، خواهان می‌تواند با تنظیم درخواست استرداد، پرونده را متوقف کند.

نکاتی درباره انصراف از شکایت

• انصراف یک‌طرفه پس از صدور رأی قطعی، اثر ندارد. یعنی پس از اینکه رأی نهایی و غیرقابل اعتراض صادر شد، دیگر امکان انصراف از شکایت وجود ندارد.

• هزینه دادرسی پس داده نمی‌شود. حتی اگر خواهان یا شاکی از شکایت خود انصراف دهد، هزینه‌های پرداخت‌شده در اکثر موارد قابل استرداد نیستند.

• انصراف نمی‌تواند مانع پیگیری جرم‌های عمومی شود. اگر جرم از دسته جرایم عمومی باشد، سیستم قضایی خود موظف به رسیدگی است، حتی بدون شکایت خصوصی.

• در جرایم قابل گذشت، گذشت باید واقعی و بدون اجبار باشد. اگر شاکی ثابت کند که به اجبار یا تهدید رضایت داده، می‌تواند گذشت خود را بی‌اعتبار کند.

تأثیر رضایت در کاهش مجازات

در پرونده‌های کیفری، اگرچه انصراف از شکایت موجب مختومه شدن پرونده نمی‌شود، اما قضات در هنگام صدور حکم، رضایت شاکی را به‌عنوان یکی از جهات تخفیف در مجازات در نظر می‌گیرند. به‌ویژه در ماده ۳۸ قانون مجازات اسلامی، گذشت شاکی یکی از موارد تخفیف قانونی شناخته شده است.

آیا می‌توان پس از انصراف، دوباره شکایت کرد؟

در دعوای حقوقی، اگر فرد دادخواست خود را مسترد کند و انصراف بدهد، بسته به نوع انصراف، ممکن است نتواند مجدداً همان دعوی را مطرح کند، به‌خصوص اگر قرار سقوط دعوی یا حکم بی‌حقی صادر شده باشد.

در دعاوی کیفری، اگر انصراف در جرایم قابل گذشت باشد و به‌صورت کامل رضایت داده شود، اصولاً دوباره نمی‌توان همان شکایت را مطرح کرد؛ مگر اینکه گذشت صوری بوده و بتوان این امر را اثبات کرد.

جمع‌بندی

انصراف از شکایت، امری است که در هر مرحله از دادرسی می‌تواند مطرح شود، اما اثرات آن در دعاوی حقوقی و کیفری متفاوت است. در دعاوی حقوقی، خواهان می‌تواند با اختیار خود از ادامه دعوی صرف‌نظر کند و در بیشتر موارد دعوی خاتمه می‌یابد. اما در دعاوی کیفری، بسته به نوع جرم، گذشت شاکی ممکن است منجر به مختومه شدن پرونده شود یا صرفاً در تخفیف مجازات تأثیر داشته باشد.

برای انصراف رسمی، رعایت تشریفات قانونی مانند تنظیم لایحه، ارائه رضایت‌نامه یا حضور در جلسه دادگاه ضروری است. همچنین، توصیه می‌شود پیش از اقدام به انصراف، با وکیل متخصص مشورت کنید تا از آثار احتمالی آن مطلع شوید.

برای مشاوره درباره پس گرفتن شکایت یا تنظیم رضایت‌نامه نیاز به کمک دارید؟ وکیلجو در کنار شماست

اگر قصد دارید از شکایت حقوقی یا کیفری خود انصراف دهید یا می‌خواهید رضایت‌نامه رسمی و قانونی تنظیم کنید، یا نسبت به آثار انصراف از شکایت و امکان بازگشت شکایت سوالی دارید، کافی است موضوع خود را در سامانه وکیلجو ثبت کنید.

🔸 در وکیلجو، وکلای باتجربه در حوزه دعاوی حقوقی و کیفری آماده‌اند تا:

• شما را در انصراف درست و قانونی از شکایت همراهی کنند

• متون حقوقی مانند لایحه انصراف یا رضایت‌نامه برایتان تنظیم کنند

• در صورت لزوم، در دادگاه از حقوق‌تان دفاع کنند