مهریه سکه یا معادل ریالی؟ مبنای قانونی و رویه دادگاه‌ها

مهریه سکه یا معادل ریالی؟ مبنای قانونی و رویه دادگاه‌ها

سوال رایج در پرونده‌های مطالبه مهریه این است که آیا مهریه باید به صورت سکه (مثلاً سکه تمام بهار آزادی) پرداخت شود یا به معادل ریالی آن؟ پاسخ به این پرسش بستگی به متن عقدنامه، خواسته خواهان و رویه دادگاه‌ها دارد. در این مقاله مبانی قانونی، نکات عملی و آرای قضایی مرتبط با تبدیل مهریه سکه به ریال بررسی شده است.

مبنای قراردادی مهریه: شرط «سکه» یا «ریال» در عقدنامه

اولین و مهم‌ترین مرجع تعیین نحوه تادیه مهریه، متن عقدنامه است. اگر در سند ازدواج صراحتاً مبلغ به «سکه» ذکر شده باشد، معمولاً تادیه بر اساس همان نوع مشخص شده انجام می‌شود؛ و اگر «ریال» یا «مبلغ مشخص ریالی» قید شده باشد، اجرای آن بر اساس ریال خواهد بود.

اصل عدم جبر بر تبدیل غیرمذکور در عقد

قانون مدنی اصل قراردادها و احترام به اراده طرفین را تأکید می‌کند. بنابراین اگر طرفین در عقد نحوه پرداخت را مشخص نکرده‌اند، دادگاه باید بر اساس مفاد قانونی و تفسیر عرفی عمل کند. اگر عبارتی مانند «به قیمت روز» قید شده باشد، معمولاً تبدیل به ریال با نرخ روز انجام می‌شود.

نقش تقاضای خواهان در طرح دادخواست

خواهان در دادخواست می‌تواند خواسته خود را به صورت «تادیه سکه» یا «معادل ریالی سکه به نرخ روز» اعلام کند. دادگاه بر اساس خواسته مطرح‌شده و مستندات موجود حکم صادر می‌کند. لذا تعیین دقیق خواسته در دادخواست اهمیت دارد.

قوانین و اصول حقوقی مرتبط

در حقوق ایران چند اصل و قاعده می‌تواند در تعیین ماهیت و نحوه اجرای مهریه سکه مؤثر باشد: قرارداد لازم‌الاتباع، لزوم اجرای مفاد عقد، و قواعد قراردادهای مقطوع و معلق.

قواعد اجرای تعهد معین به جنس معین

اگر تعهد به جنس معین (مثلاً تحویل تعدادی سکه) شده باشد، اجرای آن به همان جنس لازم است، مگر امکان‌پذیر نباشد یا طرفین یا قانون اجازه تبدیل را داده باشند. بنابراین پرداخت سکه به‌جای معادل ریالی معمولاً مجاز است، مگر اینکه دادگاه به دلایل موجه تبدیل را لازم بداند.

تبدیل دین معین به معادل ریالی

در مواردی که اجرای تعهد به شدت مشکل یا ناممکن باشد یا در صورت تقاضای یکی از طرفین، دادگاه می‌تواند تبدیل تعهد به معادل ریالی را مقتضی بداند. این تبدیل معمولاً بر اساس قیمت بازار یا اعلام کارشناسی و نرخ روز انجام می‌شود.

رویە دادگاه‌ها و رویه قضایی در ایران

آرای مراجع قضایی در خصوص مهریه سکه غالباً نشان‌دهنده دو رویه است: حفظ نوع تعهد (سکه به سکه) در صورت امکان، یا تبدیل به معادل ریالی بر اساس نرخ روز در صورت تقاضای خواهان یا عدم امکان تحویل سکه.

آرای دادگاه‌ها در صورت موجودی سکه در بازار

دادگاه‌ها معمولاً اگر مدیون قادر به تحویل سکه باشد و خواهان درخواست اجرای سکه‌ای کرده باشد، اجرای تعهد به صورت سکه را تأیید می‌کنند. در این حالت توقیف اموال یا حکم به تأمین سکه ممکن است صادر شود.

آرای دادگاه‌ها در صورت عدم امکان تحویل سکه

چنانچه تحویل سکه عملاً غیرممکن یا مشکل باشد (مثلاً به‌دلیل نایابی یا ارزش غیرقابل پیش‌بینی)، دادگاه‌ها معمولاً معادل ریالی آن را با استناد به قیمت روز یا با تقاضای کارشناس تعیین می‌کنند. همچنین در صورت تقاضای مدیون برای پرداخت ریال، دادگاه می‌تواند آن را بپذیرد مشروط بر رضایت خواهان یا دلایل موجه حقوقی.

نکات عملی برای خواهان و مدیون

در عمل، رعایت نکات زیر از بروز اختلاف و دعاوی احتمالی جلوگیری می‌کند و مسیر اجرای حکم را تسهیل می‌نماید.

برای خواهان (مطالبه‌کننده مهریه)

- در دادخواست خود صراحتاً نوع خواسته (سکه یا معادل ریالی به نرخ روز) را ذکر کنید.
- در صورت درخواست معادل ریالی، مرجع محاسبه (قیمت روز بانک مرکزی یا کارشناس رسمی دادگستری) را تعیین کنید.
- در صورت تمایل به دریافت سکه، به امکان توقیف اموال و درخواست تأمین اشاره کنید.

برای مدیون (پرداخت‌کننده مهریه)

- اگر سکه در دسترس ندارید، درخواست تبدیل به ریال با ارائه مستندات مالی و استدلال منطقی مطرح کنید.
- در صورت وجود اختلاف بر سر نرخ تبدیل، می‌توانید درخواست ارجاع به کارشناس یا معیار قیمت‌گذاری مشخص کنید.
- از اجرای حکم به شیوه‌ای که موجب تحمیل بی‌مورد ضرر شود، دفاع کنید.

مصادیق اختلاف و راهکارهای پیشگیری

اختلاف بر سر نحوه پرداخت مهریه می‌تواند طولانی و هزینه‌زا باشد. پیشگیری شامل تدوین دقیق شروط در قرارداد ازدواج و توافق طرفین است.

تدوین دقیق متن عقدنامه

با قید دقیق عبارت مانند «یک صد سکه تمام بهار آزادی» یا «مبلغ ... ریال به‌حساب ... به نرخ روز» از اختلافات آینده جلوگیری کنید. شفاف‌سازی عبارت «به نرخ روز» و مرجع تعیین نرخ (بانک مرکزی، اتحادیه طلا یا کارشناس رسمی) مهم است.

توافق پیش از طرح دعوا

اگر اختلاف رخ داد، تلاش برای مصالحه و تعیین روش پرداخت (نقدی، اقساط، یا سکه) می‌تواند از طولانی‌شدن دادرسی جلوگیری کند. قرارداد شرطی یا صلح‌نامه قابل ثبت در دفاتر اسناد رسمی نیز می‌تواند ترتیب اثر قضایی داشته باشد.

جمع‌بندی

در پرونده‌های مهریه، مبنای عمل دادگاه ابتدا متن عقدنامه و سپس خواسته مدعی است. اگر مهریه به «سکه» معیّن شده باشد، اجرای آن به‌صورت سکه در اولویت است، اما در صورت عدم امکان یا به درخواست طرفین، تبدیل به معادل ریالی بر اساس نرخ روز و نظر کارشناس ممکن است. برای جلوگیری از اختلاف توصیه می‌شود که در عقدنامه نوع و مرجع تعیین ارزش مهریه به‌صراحت قید شود.

برای دریافت مشاوره حقوقی دقیق و پیگیری پرونده مهریه، از خدمات حقوقی vakiljo.ir استفاده کنید.