مقدمه

در فرآیند رسیدگی به دعاوی حقوقی، حضور خواهان (شخصی که دعوا را آغاز کرده) در جلسات دادگاه امری ضروری است. اما گاهی ممکن است خواهان در جلسه رسیدگی حاضر نشود و غیبت کند. قانون آیین دادرسی مدنی برای این وضعیت، احکام خاصی در نظر گرفته است.

یکی از مهم‌ترین و کاربردی‌ترین مواد در این زمینه، ماده ۱۰۷ قانون آیین دادرسی مدنی و به‌ویژه بند «ب» آن است که به خواهان این امکان را می‌دهد تا بدون آنکه دعوای خود را برای همیشه از دست بدهد، به‌طور موقت از ادامه دادرسی صرف‌نظر کند.

در این مقاله، به‌طور کامل بررسی می‌کنیم:

• بند ب ماده ۱۰۷ قانون آیین دادرسی مدنی چه می‌گوید؟

• چه شرایطی برای اجرای این بند لازم است؟

• آثار حقوقی عدم حضور خواهان در جلسه رسیدگی چیست؟

• آیا امکان طرح مجدد دعوا وجود دارد؟

• و اینکه چه تفاوتی با استرداد دعوا یا عدم پیگیری آن دارد؟

متن کامل ماده ۱۰۷ قانون آیین دادرسی مدنی

ماده ۱۰۷ قانون آیین دادرسی مدنی مقرر می‌دارد:

«در صورتی که خواهان یا وکیل او در جلسه رسیدگی حاضر نشوند، در صورتی که خوانده نیز در جلسه حاضر نشود، دادگاه قرار رد دعوا صادر می‌نماید، مگر اینکه خواهان عذر موجه خود را اثبات نماید.»

اما این ماده دو بند مهم دارد:

• بند (الف): مربوط به شرایطی است که هر دو طرف غایب هستند.

• بند (ب): مربوط به حالتی است که فقط خواهان حاضر نمی‌شود ولی خوانده حاضر است.

و آنچه ما در این مقاله بررسی می‌کنیم، بند «ب» ماده ۱۰۷ است.

بند «ب» ماده ۱۰۷ چه می‌گوید؟

بند ب ماده ۱۰۷ قانون آیین دادرسی مدنی تصریح می‌کند:

«در صورتی که خواهان یا وکیل او در هیچ‌یک از جلسات دادرسی حاضر نشود و لایحه‌ای هم ارسال نکرده باشد، و خوانده نیز در جلسه حاضر باشد، خواهان می‌تواند فقط برای یک بار تا پایان جلسه اول رسیدگی، دعوای خود را پس بگیرد بدون اینکه مانع اقامه مجدد دعوا شود.»

به بیان ساده‌تر، اگر خواهان:

• در جلسه رسیدگی حاضر نشود

• لایحه دفاعیه یا توضیحی هم ارسال نکند

• اما خوانده در جلسه دادگاه حضور داشته باشد

در این صورت، خواهان می‌تواند یک‌بار با استفاده از این بند، دعوا را پس بگیرد (عدول کند) بدون آنکه دعوا برای همیشه از بین برود.

تفاوت بند «ب» ماده ۱۰۷ با استرداد دعوا

نکته بسیار مهمی که باید به آن توجه کرد این است که استفاده از بند ب ماده ۱۰۷ به معنای «رد قطعی دعوا» یا «استرداد کامل آن» نیست.

در استرداد دعوا (بر اساس ماده ۱۰۶)، اگر خوانده به استرداد رضایت دهد یا دعوا قبل از اولین جلسه پس گرفته شود، ممکن است امکان طرح مجدد فراهم باشد، اما در برخی موارد، استرداد باعث سقوط دعوا و از بین رفتن حق اقامه مجدد آن می‌شود.

اما در بند ب ماده ۱۰۷، قانون به خواهان این فرصت را می‌دهد که یک‌بار از دعوای خود عقب‌نشینی کند و در آینده مجدداً با همان ادعا، دادخواست جدید مطرح کند.

چه شرایطی برای استفاده از بند ب ماده ۱۰۷ لازم است؟

برای اینکه خواهان بتواند از این حق استفاده کند، شرایط زیر باید وجود داشته باشد:

۱. غیبت خواهان یا وکیل او در جلسه دادرسی
۲. عدم ارسال لایحه کتبی به دادگاه پیش از جلسه
۳. حضور خوانده یا وکیل او در جلسه رسیدگی
۴. عدم صدور رأی توسط دادگاه تا پایان جلسه اول

اگر این شرایط جمع باشند، دادگاه قرار ابطال دادخواست بدون مانع طرح مجدد صادر می‌کند.

آثار حقوقی اعمال بند ب ماده ۱۰۷

وقتی دادگاه به استناد بند ب ماده ۱۰۷ قرار ابطال دادخواست صادر می‌کند:

• دعوای مطروحه مختومه می‌شود اما قابل تجدید مطرح شدن است

• خواهان می‌تواند مجدداً با همان موضوع، همان خوانده و همان خواسته، دادخواست جدید تنظیم کند

• سابقه طرح دعوا در دفاتر قضایی باقی می‌ماند ولی مانع از دعوای مجدد نخواهد بود

• مهلت مرور زمان (در صورتی که جاری باشد) دوباره محاسبه می‌شود

این قرار از نوع قرارات قاطع غیرماهوی است و مشمول تجدیدنظرخواهی نیست، چون رأی ماهیتی درباره اصل دعوا صادر نشده است.

چه زمانی نباید از بند ب ماده ۱۰۷ استفاده کرد؟

اگر خواهان از دعوای خود اطمینان دارد، عدم حضور در جلسه دادگاه تصمیم درستی نیست. زیرا:

• استفاده از بند ب تنها یک‌بار ممکن است

• در طرح مجدد دعوا باید دوباره هزینه دادرسی پرداخت شود

• در برخی موارد، طرح مجدد ممکن است مشمول مرور زمان شود

• ممکن است طرف مقابل در دعوای جدید ادعای سوءنیت یا اطاله دادرسی کند

بنابراین، در صورت غیبت ناگهانی، بهتر است حداقل یک لایحه به دادگاه ارسال شود تا مشمول بند ب ماده ۱۰۷ نشوید.

آیا خوانده می‌تواند مانع استفاده خواهان از بند ب شود؟

خیر. در بند ب ماده ۱۰۷، تصمیم به عدم حضور یا ارسال لایحه با خواهان است و اگر او در جلسه شرکت نکند و شرایط بند ب برقرار باشد، دادگاه مکلف به صدور قرار ابطال دادخواست با امکان طرح مجدد خواهد بود. خوانده صرفاً در جریان موضوع قرار خواهد گرفت.

نقش وکیل در موارد استفاده از بند ب ماده ۱۰۷

وکیل خواهان می‌تواند:

• در صورت پیش‌بینی عدم امکان حضور، از قبل لایحه ارسال کند تا مشمول بند ب نشود

• به‌صورت راهبردی، از بند ب برای خروج موقت از روند دادرسی استفاده کند (مثلاً زمانی که نیاز به تکمیل مدارک یا تهیه مستندات جدید وجود دارد)

• مشاوره دهد که آیا طرح مجدد دعوا در آینده از نظر هزینه و زمان، به نفع موکل است یا خیر

نمونه کاربردی از بند ب ماده ۱۰۷

فرض کنید فردی دادخواستی علیه همسایه‌اش برای رفع مزاحمت ملکی ثبت کرده است. اما در روز جلسه اول، به دلیل بیماری نتوانسته حاضر شود و لایحه‌ای هم نفرستاده است. خوانده در جلسه حاضر می‌شود و قاضی طبق بند ب ماده ۱۰۷، قرار ابطال دعوا صادر می‌کند. این فرد می‌تواند پس از بهبودی، با همان خواسته، مجدداً دادخواست بدهد.

جمع‌بندی

بند ب ماده ۱۰۷ قانون آیین دادرسی مدنی یک ابزار قانونی و منطقی است که به خواهان اجازه می‌دهد برای یک‌بار، بدون آسیب حقوقی، از ادامه دعوا انصراف دهد. این بند به‌ویژه برای زمانی مناسب است که:

• خواهان به هر دلیل آماده ادامه رسیدگی نیست

• مستندات ناقص است

• یا خواهان در شرایط بحرانی یا اضطراری قرار دارد

استفاده صحیح و آگاهانه از این بند می‌تواند از صدور رأی نامطلوب جلوگیری کرده و فرصت جبران در آینده را فراهم آورد.

در استفاده از بند ب ماده ۱۰۷ به مشاوره نیاز دارید؟ وکیلجو همراه شماست

اگر:

• در جلسه دادگاه حاضر نشده‌اید و نمی‌دانید چه اتفاقی افتاده

• می‌خواهید بدانید امکان طرح مجدد دعوا برای شما وجود دارد یا خیر

• یا در حال بررسی راه‌های قانونی برای خروج از یک دعوا هستید

کافی است با وکیلجو تماس بگیرید یا درخواست مشاوره ثبت کنید.

در وکیلجو، وکلای متخصص در دعاوی مدنی، آیین دادرسی و استراتژی‌های حقوقی آماده‌اند تا:

• پرونده شما را بررسی کنند

• بهترین راهکار برای حفظ یا بازگشت به دعوا را پیشنهاد دهند

• شما را در مسیر ثبت مجدد دادخواست همراهی کنند