فقدان رکن مادی یا معنوی، فقدان رابطه سببیت و ایراد شکلی بر ادله از مهم‌ترین دفاعیات‌اند. همچنین اعمال جهات اباحه مانند انجام وظیفه قانونی در صورت احراز شرایط، مؤثر است.
تحلیل کاربردی ماده ۵۵۵ قانون مجازات اسلامی و مهم‌ترین دفاعیات

۱) کدام ماده ۵۵۵؟
- در قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ (کتاب تعزیرات هنوز مصوب ۱۳۷۵ است)، «ماده ۵۵۵» مربوط به فصل «جعل و تزویر» در قانون تعزیرات ۱۳۷۵ است:
متن ماده ۵۵۵ ق.م.ا. تعزیرات ۱۳۷۵: «هر کس‌ یکی از اشیاء یا نوشته‌ها یا اوراق مذکور در مواد ۵۴۶ تا ۵۵۳ را با علم به جعل و تزویر بودن آن‌ها مورد استفاده قرار دهد، علاوه بر جبران خسارت وارده به حبس از شش ماه تا سه سال یا به سه تا هجده میلیون ریال جزای نقدی محکوم خواهد شد.»
- بنابراین عنصر قانونی اتهام «استفاده از سند یا نوشته مجعول» است نه خود جعل. برای انتساب، سه رکن لازم است: الف) وجود سند/نوشته مجعول مشمول مواد ۵۴۶ تا ۵۵۳؛ ب) علم متهم به جعلیت؛ ج) وقوع «استفاده» از آن.

۲) عناصر جرم و بار اثبات
- موضوع جرم: سند یا نوشته‌ای که در شمول مواد ۵۴۶ تا ۵۵۳ باشد (سند رسمی، عادی مهم، مهر یا امضا یا نوشته منتسب، اسکناس و اوراق بهادار، احکام و مهرها و …). اگر نوشته از مصادیق مذکور نباشد، عنصر قانونی مخدوش است.
- رکن روانی: علم به جعلیت در زمان استفاده. سوءنیت عام (علم و اراده استفاده) و سوءنیت خاص (قصد بهره‌برداری) معمولاً از اوضاع و احوال استنباط می‌شود و باید توسط اتهام‌زننده اثبات شود. اصل برائت و قاعده درء در شبهات جاری است.
- رکن مادی: «استفاده» باید محقق و نوع ...