اصل بر وجود رابطه بیمه‌ای معتبرِ همسر سابق و وابستگی قانونی متقاضی به اوست. تحقق شرایطی مانند عدم ازدواج مجدد، احراز تحت تکفل بودن یا فقدان منبع معیشت مستقل در برخی نظام‌های بیمه‌ای لازم است.
پاسخ کوتاه: زن مطلقه در صورتی می‌تواند از مستمری بازماندگانِ همسر سابق (متوفی) برخوردار شود که: ازدواج مجدد نکرده باشد، در زمان فوت شوهر سابق فاقد شوهر باشد، و شروط مقرر در قوانین تأمین اجتماعی/کشوری را داشته باشد. جزئیات و استثناها بسته به نوع صندوق (تأمین اجتماعی، کشوری، نیروهای مسلح) متفاوت است.

توضیح کاربردی بر اساس نوع صندوق بیمه:

۱) صندوق تأمین اجتماعی (قانون تأمین اجتماعی)
- مبنای قانونی: ماده ۸۱ و ۸۳ قانون تأمین اجتماعی، آیین‌نامه مربوط به مستمری بازماندگان، بخشنامه‌های سازمان.
- شرایط کلی:
- زن مطلقه از بیمه‌شده متوفی، اگر در زمان فوت او همسر قانونی نبوده اما در زمره «بازماندگان واجد شرایط» قرار گیرد، به طور معمول مستحق مستمری بازماندگان نیست؛ زیرا «زوجه» موضوع ماده ۸۳ به همسر قانونی در زمان فوت اطلاق می‌شود.
- استثنای مهم: اگر زن پس از طلاق، «حضانت/نگهداری» فرزندان زیر ۱۸ سال یا محجور متوفی را بر عهده داشته و از آنان نگهداری کند، می‌تواند به عنوان «قیم/سرپرست فرزند ...