پاسخ کوتاه: «جعل» به معنای ساختن، تغییر دادن یا دست‌بردن در یک سند به‌نحوی است که متضمن خلاف واقع شود؛ «استفاده از سند مجعول» یعنی به‌کارگیری سندی که جعلی است (اعم از اینکه جاعل و مستعمل یک نفر باشند یا دو نفر). هر یک جرم مستقل با عناصر مادی و روانی جداگانه‌اند و ممکن است یکی بدون دیگری محقق شود.

تبیین حقوقی و تفکیک دو عنوان:
- مبانی قانونی:
- جعل و تزویر اسناد: مواد ۵۲۳ تا ۵۴۲ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات ۱۳۷۵). ماده ۵۲۳ تعریف کلی جعل و تزویر را بیان می‌کند.
- استفاده از سند مجعول: در همان فصل، برای بسیاری از مصادیق، «استفاده از سند مجعول» نیز جرم‌انگاری و غالباً مجازات آن معادل یا نزدیک به جعل تعیین شده است (مثلاً مواد ۵۳۲، ۵۳۳، ۵۳۶، ۵۳۸، ۵۳۹، ۵۴۰ به تناسب نوع سند).
- اسناد رسمی/عادی: مجازات و صلاحیت‌ها بسته به رسمی یا عادی بودن سند متفاوت است (مواد ۵۳۲، ۵۳۳ ناظر به کارکنان دولتی و اسناد رسمی؛ ماده ۵۳۶ و ۵۳۸ ناظر به اسناد عادی و نوشته‌ها).

- تعریف و عناصر:
۱) جرم جعل:
- رکن مادی: ساختن سند از اصل، الحاق، قلم‌خوردگی، تراشیدن، الحاق امضا/مهر غیرواقعی، تغییر تاریخ یا مندرجات به نحوی که سبب متضمن خلاف واقع شدن شود (مطابق تعریف عام ماده ۵۲۳ و مصادیق مذکور در مواد بعدی).
- رکن روانی: علم به غیرواقعی بودن و قصد تقلب (قصد اضرار یا بردن منفعت نامشروع). صرف اشتباه یا اصلاح ظاهری بدون قصد تقلب، جعل نیست.
- نتیجه: ایجاد ظاهری خلاف واقع ...