راهکار کاربردی درباره مواد ۱۱۲۹ و ۱۱۳۰ قانون مدنی و نمونه‌های عسر و حرج در رویه

۱) مبانی قانونی
- ماده ۱۱۲۹ قانون مدنی: در صورت امتناع شوهر از دادن نفقه و عدم امکان اجرای حکم محکمه، زن می‌تواند برای طلاق به حاکم رجوع کند و حاکم شوهر را اجبار به طلاق می‌کند؛ و اگر اجبار ممکن نباشد، زن را طلاق می‌دهد. این ماده منحصر به نفقه است و طلاق قضایی را در فرض تحقق ترک انفاق (یا تعذّر اجرای حکم نفقه) پیش‌بینی می‌کند.
- ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی (با اصلاحات ۱۳۷۰ و ۱۳۸۱): اگر دوام زوجیت موجب عسر و حرج زوجه باشد، وی می‌تواند به حاکم شرع مراجعه و تقاضای طلاق کند. در صورت اثبات عسر و حرج، دادگاه زوج را اجبار به طلاق می‌کند و اگر اجبار ممکن نباشد، زوجه به اذن حاکم طلاق داده می‌شود. تبصره ماده نمونه‌های عسر و حرج را به صورت تمثیلی (نه حصری) ذکر کرده است.

۲) تفاوت کارکردی ۱۱۲۹ و ۱۱۳۰
- ۱۱۲۹: خاصِ نفقه. نیازمند اثبات استحقاق و عدم پرداخت/امتناع و عدم امکان اجرای حکم. روند معمول: مطالبه نفقه → صدور حکم قطعی → عدم اجرای حکم/عدم امکان اجرا → طرح دعوای طلاق به استناد ۱۱۲۹.
- ۱۱۳۰: قاعده عام طلاق قضایی در فرض عسر و حرج. می‌تواند مبتنی بر مصادیق مختلف از جمله ترک انفاق طولانی، اعتیاد، سوءرفتار، محکومیت کیفری مؤثر، ترک زندگی، بیماری‌های صعب‌العلاج، و... باشد. نیازمند احراز «مشقت غیرمتعارف» با ادله کافی است.

۳) مصادیق قانونی و رویه‌ای عسر و حرج (نمونه‌های پذیرفته‌شده در دادگاه‌ها)
تبصره ماده ۱۱ ...