پاسخ به‌عنوان وکیل دادگستری ایران

برای سنجش اعتبار حقوقی یک سند قدیمی در زمان حاضر، باید هم معیارهای شکلی و هم معیارهای ماهوی را طبق قوانین جاری بررسی کرد. اهم موارد و مستندات قانونی:

۱) نوع سند و جایگاه آن
- سند رسمی: نوشته‌ای است که نزد مأمور رسمی در حدود صلاحیت و با رعایت مقررات تنظیم شده باشد (ماده ۱۲۸۷ قانون مدنی). این اسناد تا زمان اثبات جعل یا بی‌اعتباری تشریفات، معتبرند و برابر ماده ۷۰ قانون ثبت، علیه اشخاص ثالث نیز قابلیت استناد قوی دارند.
- سند عادی: هر نوشته‌ای غیر از سند رسمی (ماده ۱۲۸۹ ق.م.). اعتبار آن وابسته به انتساب، امضا/مهر، تاریخ و شرایط اساسی صحت معاملات است و در برابر اشخاص ثالث محدودتر است مگر در موارد خاص.

۲) اصالت و انتساب
- انکار و تردید/ادعای جعل: در مورد سند عادی، خوانده می‌تواند انکار یا تردید کند؛ در مورد سند رسمی فقط ادعای جعل ممکن است (مواد ۲۱۶ الی ۲۱۹ قانون آیین دادرسی مدنی و مواد ۱۲۹۲ و ۱۲۹۳ ق.م.). در اسناد قدیمی، احراز اصالت معمولاً با کارشناسی خط، مهر، قدمت کاغذ/مرکب و قرائن تاریخی انجام می‌شود.
- امضا/مهر/اثر انگشت: وجود و انتساب آن حیاتی است (ماده ۱۳۰۱ ق.م.). در صورت فوت امضاکننده، انتساب از طریق کارشناسی و امارات معتبر بررسی می‌شود.

۳) رعایت تشریفات تنظیم (به‌ویژه در اسناد رسمی)
- صلاحیت مرجع تنظیم‌کننده، درج تاریخ، ...