برای خواندن و تفسیر اسناد حقوقی قدیمی و تشخیص خطاهای کاتبی یا زبانی، باید هم از قواعد ادبی-زبان‌شناختی استفاده کرد و هم از اصول تفسیری و مقررات حقوقی. نکات کلیدی و مستندات قانونی:

۱) مبانی قانونی و اصول تفسیری
- اصل حمل بر صحت: مطابق قاعده فقهی و رویه قضایی، سند تا حد امکان بر صحت حمل می‌شود و اشتباهات ظاهری نباید موجب بی‌اعتباری کل سند شوند، مگر آنکه به ماهیت حق لطمه بزنند.
- تفسیر اراده طرفین: ماده ۲۲۴ قانون مدنی تصریح دارد که الفاظ عقود بر معانی عرفی حمل می‌شود مگر آنکه خلاف آن ثابت شود. در خطاهای کاتبی، ملاک، اراده واقعی و متعارف طرفین است.
- مواد ۱۹۱، ۱۹۲، ۱۹۳ و ۱۹۵ قانون مدنی: قصد انشاء و جهت تراضی اهمیت دارد؛ اگر اشتباه کاتبی به حدّی است که قصد مشترک را مخدوش نکند، عقد/سند معتبر است؛ ولی اشتباه مؤثر در ماهیت مورد تعهد می‌تواند موجب بطلان یا قابل ابطال بودن باشد.
- ماده ۱۳۰۱ قانون مدنی: در اسناد، اشتباهات عددی یا نوشتاری به‌وسیله قرائن قابل اصلاح است.
- قانون ثبت و آیین‌نامه‌های آن: مقررات اصلاح اشتباهات در اسناد رسمی. ماده ۲۵ قانون ثبت (و مواد مرتبط در آیین‌نامه دفاتر اسناد رسمی) امکان «اصلاح سهو قلم» و «اصلاح اشتباهات ثبتی» را با تنظیم سند اصلاحی یا صورت‌مجلس پیش‌بینی ک ...