پاسخ کوتاه: مرجع اصلی صدور مجوز احداث در حریم و حَرَم راه‌ها، وزارت راه و شهرسازی از طریق ادارات کل راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای استان (و در مورد آزادراه‌ها/بزرگراه‌های خاص، شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل‌ونقل) است. هرگونه ساخت‌وساز در حریم و حرم راه بدون اخذ مجوز از مراجع راهی، ممنوع و قابل قلع و قمع است؛ حتی اگر ملک، کشاورزی و دارای سند باشد. علاوه بر آن، در کاربری کشاورزی، هم‌زمان رعایت مقررات جهاد کشاورزی و اخذ مجوز تغییر کاربری (در صورت نیاز) الزامی است.

توضیح مبنای قانونی و حدود صلاحیت:
- قانون ایمنی راه‌ها و راه‌آهن مصوب ۱۳۴۹ و آیین‌نامه مربوط به تعیین حریم راه‌ها: ماده ۱۷ و ۱۸ هرگونه ایجاد بنا، تأسیسات، حفاری، دیوارکشی و… در حریم و حرم راه‌ها را بدون اجازه وزارت راه ممنوع می‌داند و اختیار صدور مجوز و برخورد با تخلفات را به این وزارتخانه می‌دهد. مرجع اجرایی در راه‌های برون‌شهری، ادارات کل راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای استان‌ها هستند.
- تعریف حریم و حرم راه: بر اساس آیین‌نامه تعیین حریم راه‌ها، حریم، نوار دو طرف راه با عرض مشخص فنی است و حرم (حریم قانونی بیشتر) منطقه‌ا ...