پاسخ کوتاه: اگر معامله‌ای به دلیل سوءاستفاده از بی‌سوادی یکی از طرفین قابل ابطال باشد و سپس باطل یا ابطال شود، انتقال بعدی به ثالثِ با حسن‌نیت (ثالث ناآگاه) در حقوق ایران اصولاً مصونیت مطلق ندارد و در وضعیت کلی باید به مالک اولیه عین بازگردد؛ مگر آنکه قانون، وضعیت خاصی برای حمایت از ثالث پیش‌بینی کرده باشد (مانند اسناد رسمی در اموال غیرمنقول یا شرایط خاص ثبتی). در اغلب فروض معاملات عادی، ثالثِ ناآگاه نیز نمی‌تواند مالکیت را حفظ کند و باید به انتقال‌دهنده رجوع خسارت کند.

تحلیل حقوقی:
۱) ماهیت ایراد: سوءاستفاده از بی‌سوادی
- مطابق ماده ۱۳۱۵ قانون مدنی و قواعد عام اثبات، نوشته و امضاء علیه امضاکننده معتبر است، ولی در صورتی که طرف با سوءاستفاده از بی‌سوادی یا ناآگاهی، مفاد را برخلاف اراده واقعی طرف بی‌سواد القاء یا پنهان کرده باشد، می‌توان به عیب رضایت استناد کرد.
- عیب رضا در حقوق ایران می‌تواند تحت عنوان تدلیس (مواد ۴۳۸ تا ۴۴۰ ق.م.) یا غرر/اشتباه مؤثر در انگیزه و موضوع (مواد ۱۹۹ و ۲۰۰ ق.م.) یا حتی اکراه در صورت وجود فشار نامشروع (مواد ۲۰۲ و ۲۰۳ ق.م.) تحلیل شود. در رو ...