در تحلیل «تناقضات اظهارات شاکی» باید بین تناقضِ مؤثر (که بر ارکان اتهام/دعوا اثر می‌گذارد) و اختلافات طبیعی ناشی از گذر زمان و کارکرد حافظه تفکیک کرد. در حقوق ایران، دادگاه مکلف است ادله را آزادانه و مبتنی بر علم قضایی ارزیابی کند و صرف وجود اختلاف‌های جزئی لزوماً به بی‌اعتباری کل اظهارات نمی‌انجامد؛ اما تناقضات اساسی می‌تواند ارزش اثباتی را کاهش دهد یا «تردید معقول» ایجاد کند.

## ۱) مبنای حقوقی توجه به گذر زمان و کیفیت حافظه
۱) اصل آزادی قاضی در ارزیابی دلیل و تشکیل “علم قاضی”
در امور کیفری، قاضی می‌تواند با اتکا به قرائن و امارات و مجموعه اوضاع‌واحوال به علم برسد و ارزش شهادت/اظهارات را بسنجد. (قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲، مواد ۲۱۱ و ۲۱۲ درباره علم قاضی و مستندات آن)

۲) استاندارد اثبات در کیفری: تردید به سود متهم
اگر تناقض‌ها به حدی باشد که اطمینان دادگاه را مخدوش کند و علم قضایی شکل نگیرد، نتیجه معمولاً به نفع متهم تمام می‌شود (در عمل مبتنی بر اصول دادرسی منصفانه و قواعد کلی؛ در ادبیات حقوقی با عنوان «اصل برائت» شناخته می‌شود و در قوانین/اسناد بالادستی نیز پشتیبانی دارد).

۳) **اعتبار اظهارات و امکان پرسش برا ...