پاسخ به‌صورت راهنمای عملی و ارجاع قانونی (حقوق ایران)

۱) مفهوم و آثار حقوقی آلزایمر
- در حقوق ایران معیار، «اهلیت تمتع» و «اهلیت استیفا» است. اهلیت تمتع همگانی و دائمی است، اما اهلیت استیفا (توانایی انجام اعمال حقوقی) با زوال قوه تمییز و شعور مختل می‌شود.
- مبتلایان آلزایمر با توجه به شدت بیماری ممکن است:
- موقتاً یا دائماً فاقد قوه تمییز شوند (در حکم «مجنون» موضوع مواد ۱۲۰۷ و ۱۲۱۱ قانون مدنی) و اعمال حقوقی‌شان باطل است.
- دچار ضعف قوه تمییز باشند به‌نحوی که در شمار «غیر رشید» (سفیه) قرار گیرند (مواد ۱۲۰۸ و ۱۲۱۴ ق.م.) که اعمال مالی‌شان غیرنافذ یا محدود است.
- نتیجه عملی: معاملات، وصیت، اقرار، تنظیم وکالت‌نامه، نقل و انتقال اموال، و طرح یا دفاع دعوا توسط شخص مبتلا در صورت فقدان یا نقصان اهلیت، ممکن است باطل یا غیرنافذ باشد و نیاز به مداخله قیم/امین یا ولی قهری ایجاد می‌کند. همچنین آثار کیفری (مسئولیت جزایی) مشمول مقررات «جنون» در قانون مجازات اسلامی است.

۲) مبانی قانونی اصلی
- قانون مدنی:
- ماده ۱۲۰۷: اشخاص ذیل محجورند: صغار، اشخاص غیر رشید و مجانین.
- ماده ۱۲۱۱: جنون به هر درجه که باشد موجب حجر است.
- مواد ۱۲۱۲ تا ۱۲۱۴: آثار اعمال حقوقی صغیر/غیر رشید/مجنون.
- مواد ۱۲۲۴ تا ۱۲۳۹: قیمومت، نصب قیم، حدود اختیارات و نظارت.
- ماده ۱۲۱۸: موارد لزوم تعیین قیم برای مجنون دائمی یا ادواری که در حال جنون باشد و برای غیررشید.
- آیین دادرسی مدنی:
- مواد ۵۸ تا ۶۲ ق.آ.د.م: معاملات و اقدامات اشخاص فاقد اهلیت و لزوم تعیین نماینده قانونی و قرار اناطه در صورت اختلاف.
- ماده ۸۴ بند ۵ و ماده ۸۹: ایراد عدم اهلیت در دادرسی.
- قانون امور حسبی:
- مواد ۱۲۰ تا ۱۲۸ و بعد: رسیدگی به امور حجر، ...