پاسخ کوتاه: بله، در حقوق ایران ثالث می‌تواند در مواردی تضمینات داین (طلبکار) را تصاحب یا از آن بهره‌مند شود، اما این امر نیازمند تحقق یکی از نهادهای حقوقی مشخص (مانند حواله، انتقال طلب، قائم‌مقامی قانونی یا قراردادی، ادای دین توسط ضامن/کفیل با حق رجوع، یا اجرای مقررات خاص امور ثبتی/بانکی) و رعایت تشریفات قانونی و اثباتی است. پاسخ دقیق به «چگونه و تحت چه شرایطی» بستگی به نوع تضمین (رهن، وثیقه، حق حبس، ضمانت‌نامه‌ها، شروط ضمن عقد، خسارت تأخیر و...) و نهاد حقوقی مورد استناد دارد.

راهنمای عملی بر پایه مواد ۲۶۷ و ۹۲ و سایر مقررات مرتبط:

۱) ادای دین توسط ثالث و اثر آن بر تضمینات (ماده ۲۶۷ ق.م)
- قاعده: به موجب ماده ۲۶۷ قانون مدنی، ایفای دین از جانب غیرمدیون هم ممکن است. در اصل، پرداخت ثالث موجب سقوط دین نسبت به داین می‌شود.
- نتیجه نسبت به تضمینات: صرف ادای دین توسط ثالث، خودبه‌خود انتقال تضمینات داین به ثالث نیست؛ مگر آنکه ثالث دارای حق قائم‌مقامی (قانونی یا قراردادی) باشد. در صورت تحقق قائم‌مقامی، ثالث می‌تواند به تضمینات وابسته به طلب (از جمله رهن و وثایق) تمسک کند.
- نکته عملی: اگر ثالث قصد حفظ و تصاحب تضمینات را دارد، باید یا:
- قبل از پرداخت، توافق صریح قائم‌مقامی با داین تنظیم کند (قائم‌مقامی قراردادی)، یا
- در چارچوب موارد قائم‌مقامی قانونی بگنجد (مانند ضامن/کفیل پرداخت‌کننده با حق رج ...