در پاسخ به این‌که «نقش دستگاه‌های اجرایی در احراز شرایط» ذیل بند «د» تبصره ۲۰ قانون بودجه چیست، باید توجه داشت که در قوانین بودجه (به‌ویژه احکام استخدامی/اداری تبصره‌ها) اصل بر این است که احراز شرایط اولیه و تشکیل پرونده و صحت‌سنجی مستندات در سطح دستگاه اجرایی انجام می‌شود و مراجع بالادستی (مانند سازمان اداری و استخدامی و سازمان برنامه و بودجه) معمولاً نقش سیاست‌گذاری، صدور مجوز، کنترل انطباق و نظارت دارند. نقش دستگاه اجرایی را می‌توان به شکل عملی در چند محور توضیح داد:

---

## ۱) مرجع اصلی «تشخیص مصداق» در مرحله اول: دستگاه اجرایی
در اغلب احکام بودجه‌ای، «شمول» افراد (این‌که شخص اساساً مشمول بند «د» هست یا نه) ابتدا توسط دستگاه اجرایی محل خدمت/به‌کارگیری تعیین می‌شود؛ چون:
- سوابق خدمت، نوع رابطه کاری، محل تأمین اعتبار، و اطلاعات پرسنلی نزد دستگاه است؛
- دستگاه است که باید پاسخگوی دیوان محاسبات/بازرس قانونی درباره چرایی اعمال حکم باشد.

نتیجه عملی: دستگاه اجرایی مسئول است که با اتکا به اسناد و سامانه‌های رسمی (پرسنلی/حقوق و دستمزد/قراردادها) «تشخیص اولیه شمول» را انجام دهد.

---

## ۲) احراز شرایط شکلی و ماهوی (کنترل مستندات و شرایط قانونی)
...