توضیح کوتاه و کاربردی

- معامله صوری چیست؟ معامله‌ای است که طرفین ظاهراً قراردادی تنظیم می‌کنند، اما قصد واقعی بر ایجاد آثار حقوقی آن ندارند؛ هدف معمولاً ظاهرسازی برای اغفال اشخاص ثالث، فرار از دین، فرار مالیاتی یا دور زدن محدودیت‌های قانونی است. ماده ۱۹۱ و ۱۹۶ قانون مدنی بر لزوم قصد انشا و جدّیت در تراضی دلالت دارد؛ در فقدان قصد واقعی، عقد محقق نمی‌شود.

- تفاوت «باطل» با «قابل ابطال» در معاملات صوری:
۱) ماهیت حقوقی:
- باطل: از ابتدا هیچ اثر حقوقی ایجاد نمی‌کند (کأن لم یکن).
- قابل ابطال: عقد صحیح است و آثار دارد تا وقتی که ذی‌نفع ابطال را از دادگاه بخواهد؛ در صورت عدم طرح دعوا یا اسقاط حق، به قوت خود باقی است.

۲) قابلیت استناد:
- بطلان: هر ذی‌نفع (از جمله اشخاص ثالث مانند طلبکار) می‌تواند به بطلان استناد کند؛ دادگاه نیز می‌تواند با احراز صوری بودن، حکم بر بطلان دهد.
- قابل ابطال: فقط اشخاصی که قانوناً ذی‌حق‌اند (مثلاً طرفی که دچار اکراه یا اشتباه شده) می‌توانند ابطال را مطالب ...