نتیجه حکم ابطال سند چه آثاری دارد؟

به طور خلاصه، حکم قطعی ابطال سند (اعم از سند عادی یا رسمی) اثر «قهقرایی» دارد؛ یعنی وضعیت حقوقی را به قبل از تنظیم یا ثبت سند باطل برمی‌گرداند. مهم‌ترین آثار عبارت‌اند از:

۱) زوال اعتبار و قابلیت استناد سند
- سند باطل‌شده دیگر دلیل اثبات حق نیست و در مراجع اداری، ثبتی و قضایی قابلیت استناد ندارد.
- اگر سند رسمی بوده، دفترخانه و ادارات ثبت مکلف‌اند بر اساس حکم قطعی، آثار ثبتی آن را اصلاح یا بی‌اثر کنند. مستند: مواد ۷۰ و ۷۳ قانون ثبت اسناد و املاک؛ ماده ۲۲، ۲۴ و ۲۵ قانون ثبت (در خصوص اعتبار ثبت و آثار اصلاح/ابطال).

۲) اعاده وضعیت به حال سابق (Restitutio in integrum)
- در معاملات صوری یا صوری‌بودن به قصد فرار از دین، با ابطال سند، ملک/حق مورد معامله به مالک/وضعیت پیشین بازمی‌گردد.
- انتقالات بعدی که مبتنی بر سند باطل بوده، در صورت نبود «حسن نیتِ حمایت‌شده‌ی قانونی»، قابل تعرض است. اصل نسبی بودن قراردادها و قاعده «ما بُنی علی باطل فهو باطل» مؤید است. در ...