پاسخ کوتاه: اصولاً برای صدور پروانه ساخت، ارائه «مدرک قانونیِ احرازِ مالکیت یا تصرف مشروع» به شهرداری/دهیاری الزامی است. اگر زمین سند رسمی ندارد، بسته به وضعیت ملک و محدوده شهری/روستایی، مدارک جایگزین زیر معمولاً پذیرفته می‌شوند؛ اما شهرداری‌ها ممکن است حسب دستورالعمل داخلی، استعلام و مدارک تکمیلی بخواهند.

مدارک جایگزین متداول (با مبانی قانونی):
- بنچاق یا قولنامه/بیع‌نامه عادی به همراه احراز تصرف: در ترکیب با گواهی شورا/دهیاری و استعلامات، برای احراز تصرف مشروع پذیرفته می‌شود. مستند: ماده ۲۲ و ۴۸ قانون ثبت (سند رسمی برتر است، اما اسناد عادی بین طرفین معتبرند) + مواد ۱۰ و ۲۱۹ قانون مدنی (اعتبار قراردادها)؛ آیین‌نامه‌ها و بخشنامه‌های داخلی شهرداری‌ها امکان بررسی تصرفات و مدارک عادی را پیش‌بینی می‌کنند.
- گواهی شورا/دهیاری یا بخشداری دالّ بر سابقه تصرف و احداث اعیانی: خصوصا ...