راهنمای عملی خرید و فروش زمین‌هایی که احتمال تعلق آنها به منابع طبیعی وجود دارد (قبل از معامله)

هشدار اولیه
- طبق اصل ۴۵ قانون اساسی و مواد ۱، ۲ و ۳ قانون ملی‌شدن جنگل‌ها و مراتع، اراضی ملی، مراتع، جنگل‌ها، بستر و حریم رودخانه‌ها، سواحل و برخی اراضی موات در زمره انفال و متعلق به دولت (عموم) هستند و خرید و فروش آنها توسط اشخاص بدون مجوز قانونی باطل است.
- صرف داشتن سند عادی، قولنامه، حتی قبوض آب/برق یا احیا و کشت، مالکیت خصوصی را اثبات نمی‌کند. معیار، تشخیص مراجع قانونی و اسناد رسمی معتبر است.

استعلام‌های ضروری قبل از خرید
۱) استعلام از اداره ثبت اسناد و املاک (اداره ثبت محل)
- هدف: بررسی اینکه ملک دارای سابقه ثبتی، پلاک ثبتی، حدود و نقشه یو.تی.ام و سند رسمی معتبر هست یا خیر؛ همچنین وجود بازداشت، رهن، معارض یا محدودیت قانونی.
- مستند: مواد ۲۲، ۴۶، ۴۷، ۴۸ قانون ثبت اسناد و املاک؛ ماده ۱۸۷ قانون مالیات‌های مستقیم (برای مفاصاحساب هنگام انتقال رسمی).
- نکته: اگر ملک فاقد سابقه ثبتی/تفکیک/حدنگاری است، ریسک بسیار بالاست و باید فرآیند تثبیت و حدنگاری (کاداستر) انجام شود.

۲) استعلام از اداره منابع طبیعی و آبخیزداری (اداره کل منابع طبیعی استان/واحد شهرستان)
- هدف: تشخیص ملی یا مستثنیات بودن عرصه، مرتع/جنگل بودن، قرارگیری در طرح‌های مرتعداری یا جنگلداری، یا اینکه جزء انفال است.
- مستند: قانون ملی شدن جنگل‌ها و مراتع مصوب ۱۳۴۱؛ مواد ۵۶ و ۲ قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگل‌ها و مراتع؛ آیین‌نامه اجرایی ماده ۵۶؛ قانون افزایش بهره‌وری بخش کشاورزی و منابع ط ...